پیاده روی اربعین مانند سایر تجمعات، دربردارندة چالش ها و فرصت های محیط زیستی است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی ـ توصیفی به مواردی از جمله آلودگی هوا، افزایش زباله ها و تخریب منابع طبیعی از دیدگاه فقهی می پردازد. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که حفظ محیط زیست در ایام اربعین وظیفهای شرعی بوده، بنابراین رعایت بهداشت محیط و مدیریت صحیح پسماندها، نه تنها یک الزام اخلاقی و قانونی است، بلکه از مصداق عمل به دستورات شرعی و تحقق مسئولیت اجتماعی به شمار می آید. همچنین در این پدیدة باشکوه باید به حفظ منابع آبی با جلوگیری از اسراف توجه نمود و آلودگی هوا ناشی از ترافیک نیز به عنوان یک معضل زیست محیطی به راهکارهای مؤثری نیاز دارد. همچنین، تخریب زیستگاه ها و منابع طبیعی عملی مذموم و در مواردی حرام است که ضرورت آگاهی بخشی به زائران و اجرای برنامه های حفاظتی را می طلبد. این پژوهش به بررسی راهکارهای مؤثر در بهره برداری از آموزه های فقه اسلامی برای تقویت فرهنگ مسئولیت پذیری نسبت به محیط زیست در میان زائران پرداخته است.

با پیشرفت در فناوری های اکتشاف لرزه ای سه بعدی، حفاری افقی و شکاف زنی هیدرولیکی، اکتشاف و تولید منابع غیر متعارف هیدرکربنی اقتصادی تر شده است. این مطالعه با هدف ارزیابی اثرات محیط زیستی منابع نفتی غیرمتعارف از جمله سنگ نفتی (Oil shale)، ماسه نفتی (Oil sands)، و نفت خام فوق سنگین (Extra heavy crude oil) انجام شده است. استفاده از منابع هیدروکربنی غیر متعارف، خطرات محیط زیستی قابل توجهی برای کره زمین دارد که باید به روشنی شناخته شوند. با این که این منابع از نظر اقتصادی و امنیت انرژی اهمیت زیادی دارند، مسایل محیط زیستی مهمترین چالش آینده این صنعت به شمار میرود. این پژوهش پیمایشی توصیفی-تحلیلی بوده و در آن از داده های بانک های اطلاعاتی، منابع دولت ایالات متحده آمریکا و سایر منابع اسنادی-کتابخانه ای استفاده شد. توسعه منابع انرژی غیر متعارف اثرات محیط زیستی قابل توجهی را به آب، هوا، زمین و جوامع وارد می سازد که باید به روشنی شناخته شوند. تخریب سرزمینی، تولید پسماند، مصرف آب و ایجاد پساب خطرناک، آلودگی هوا، تولید گازهای گلخانه ای، تهدیدهای بوم شناختی و آسیب به تنوع زیستی از جمله مهمترین معضلات هستند. توسعه پایدار در گرو مدیریت هزینه های محیط زیستی استوضع و اجرای قوانین کارامد محیط زیستی و تدوین استانداردهای مناسب می تواند در کاهش اثرات مخرب بر زیست بوم ها موثر و در راستای اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد باشد.

زمینه هدف در فرایند توسعه، فعالیت های اقتصادی با اثرات مثبت و منفی زیست محیطی در کشورها همراه است. آنچه به طور فیزیکی و در زمان حال مشاهده می شود تولید محصول و رشد حاصل از آن در فعالیت های اقتصادی است. در حالیکه با ارزیابی زیست محیطی فعالیت های اقتصادی و تشخیص آثار منفی مستقیم و غیرمستقیم آن بر جامعه در زمان حال و آینده می توان آثار خالص فعالیت های اقتصادی را تشخیص داد. روش بررسی بخش صنعت یکی از ارکان اساسی رشد اقتصادی است. سهم بخش صنعت از کل فعالیت های اقتصادی برابر با 16 درصد است که گاها فعالیت های آن همراه با تخریب محیط زیست است. این مقاله به ارزیابی عوامل موثر بر انتشار آلاینده co2 با تاکید بر بخش صنعت برای سال های 94-1360 با استفاده از روش های ARDL و FMOLS می پردازد. یافته ها نتایج این مقاله حاکی از تایید فرضیه زیست محیطی کوزنتس در بخش صنعت ایران است. به عبارتی با افزایش ارزش افزوده، میزان آلاینده افزایش می یابد اما نرخ آن کاهنده(شکل معکوس U) است. همچنین با افزایش مصرف سوخت های فسیلی و جهانی شدن از منظر شاخص های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، میزان انتشار آلاینده افزایش می یابد. بحث و نتیجه گیری مقایسه نتایج حاصل از برآوردهای کوتاه مدت و بلندمدت نشان می دهد حساسیت انتشار آلاینده co2 نسبت به مصرف سوخت های فسیلی و شاخص جهانی شدن در بلندمدت نسبت به کوتاه مدت بیشتر است.

پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثرات محیط زیستی در معادن، با نگاه ویژه بر معدن مس دیان دامغان انجام شد. این تحقیق از نوع پیمایشی بوده و روش بررسی با بهره گیری از مدل ریاضی، از نوع توصیفی تحلیلی بوده است. به این منظور تمامی فاکتورها و مؤلفه های مؤثر بر محیط زیست، ازجمله اتمسفر مشتمل بر کیفیت هوا و آرامش صوتی؛ بیوسفر مشتمل بر اکولوژی؛ هیدروسفر مشتمل بر آب های سطحی و آب های زیرزمینی و لیتوسفر که شامل کاربری منطقه، تأسیسات سطحی، تأسیسات زیرزمینی، چشم انداز منطقه و خاک منطقه است، بررسی و به وسیله کارشناسان و افراد خبره امتیاز دهی شد. آثار محیط زیستی معدن مورد ارزیابی قرار گرفتند و درنهایت با ارائه مدل ریاضی فیلیپس، شاخص های توسعه پایدار معدن در مؤلفه های محیط زیستی به صورت کمی بیان و تحلیل شد. نتایج به دست آمده از مؤلفه های محیط زیستی، حاکی از آن است که این معدن به کیفیت هوا، آب های زیرزمینی و خاک منطقه آسیب می رساند. لازم است با استفاده از توان بالقوه مشارکت های مردمی و سازمان های مردم نهاد محیط زیستی و نیز از طریق طراحی برنامه های درسی آموزش محیط زیست، راهکارهای مقابله با آلودگی های محیط زیست به کلیه اقشار جامعه آموزش داده شود.

سابقه و هدف: با وجود قدمت اقدامات تقنینی در حوزه محیط زیست ایران، وضعیت محیط زیست کشور به گواهی «شاخص عملکرد زیست محیطی»، «شبکه ردپای جهانی» و «بانک جهانی» با هدف «محیط زیست مطلوب» در سند چشم انداز 1404 فاصله قابل توجه ای دارد. در جستجوی چرایی این نقصان این مقاله از منظر رشته سیاستگذاری عمومی به دنبال اولویت بندی و تبیین چالش های سیاستگذاری محیط زیست در جمهوری اسلامی ایران در مرحله اول از مدل مرحله ای جونز می باشد. در مدل مرحله ای به صورت ایده آل تیپیک عملکرد دولت و تصمیم گیران به پنج مرحله به هم وابسته ذیل تقسیم می شود: مرحله شناخت مشکل و قرار گرفتن آن در دستور کار حکومت، مرحله ارائه راه حل ها، مرحله تصمیم گیری، مرحله اجرا و مرحله ارزیابی.مواد و روش ها : تمرکز این مقاله بر آسیب شناسی مرحله شناخت مشکل و قرارگرفتن در دستورکار است. منظور از شناخت مساله و قرار گرفتن در دستورکار، فرآیندی است که به کمک آن، اندیشه ها و موضوعات از طریق مراجع مختلف سیاسی بالا می آیند تا از سوی یک نهاد سیاسی مانند نهاد قانونگذاری یا قضایی مورد توجه قرار گیرند. اگر چه مکان های اندکی-مانند قوه مقننه، قضائیه یا کمیسیون تنظیمی- وجود دارد که قادر به وضع رسمی تقویم های (دستورکارهای) سیاستگذاری اند، اما منابع بی شماری هستند که موضوعات این تقویم ها، از آنها بیرون می آیند.با توجه به ماهیت و محدود بودن ادبیات موضوع در کشور از میان رویکردهای پژوهشی، رویکرد تلفیقی و طرح تحقیقاتی اکتشافی برگزیده شد. در این صورتبندی طرح پژهشی، گردآوری و تحلیل داده ها ابتدا به صورت کیفی و سپس کمی صورت می گیرد و در نهایت یک جا تفسیر می شود.کاربرد عمده این نوع طرح پژوهشی در خصوص بررسی عمیق و یا جدید موضوعاتی است که پژوهشگر در خصوص آنها فاقد چارچوب راهنما و ابزار سنجش است.نتایج و بحث : یافته های پژوهش نشان داد، عمده ترین چالش های سیاستگذاری محیط زیست در مرحله شناخت مشکل و قرارگرفتن در دستورکار که منجر به افت شاخص های کمی و کیفی منابع حیاتی کشور شده است به ترتیب عبارتند از: اولویت دهی به مسائل پیش روی کشور بر مبنای ملاحظات اقتصادی، سیاسی و امنیتی (و نه زیست محیطی)، ضعف مشارکت شهروندان و گروه های ذی نفع در تعیین و اولویت بندی نیازهای محلی، ضعف هماهنگی بین ارگان ها و سازمان های دولتی متولی و موثر بر محیط زیست، غفلت جوامع محلی از منافع توسعه پایدار و تمرکز بر مطالبات رشد محور و کوتاه مدت، فقدان مکانیزم های پائین به بالا برای طرح مسائل عمومی واقعی در تقویم سیاستگذاری زیست محیطی، فقدان اطلاعات و آمار دقیق از وضعیت موجود و روندهای آتی محیط زیست، کم توجهی به کانال های ارتباطی نظیر رسانه ها و مطبوعات برای انتقال مسائل به لایه های بالاتر جهت قرار گرفتن در دستور کار.نتیجه گیری : بهبود شاخصهای محیط زیست ایران بر اساس «شاخص عملکرد زیست محیطی»، «شبکه ردپای جهانی» و«بانک جهانی» با هدف «محیط زیست مطلوب» در سند چشم انداز 1404نیازمند حل چالشهای دستورکارگذاری می باشد.

در حال حاضر به منظور دستیابی به توسعه پایدار در کشور و به منظور پیشگیری از آلودگی و تخریب محیط زیست کلیه فعالیت های عمرانی و توسعه ای در کشور با در نظر گرفتن ملاحظات محیط زیستی صورت می گیرد. بر همین اساس پیش از اجرای بسیاری از پروژه های عمرانی و توسعه ای پیامدها و اثرات این گونه طرح ها بر محیط زیست منطقه شناسایی و پیش بینی گردیده و اقدامات لازم به منظور کنترل و کاهش آن ها به کار بسته می شود و این کار عموما از طریق انجام ارزیابی اثرات محیط زیستی طرح های توسعه بر اساس قوانین موجود در کشور انجام می شود. برای ارزیابی اثرات محیط زیستی طرح واحد تولید سنگ آهن قینرجه تکاب و تحلیل دو گزینه اجرا و عدم اجرای پروژه در دو فاز ساختمانی و بهره برداری، از ماتریس ساراتوگا استفاده گردید. در این مطالعه اثرات گزینه عدم اجرا توام با گزینه اجرای طرح ارزیابی گردید و در گزینه اجرایی آثار تمام فعالیت های پروژه بر محیط زیست مورد بررسی قرار گرفت. محوریت توجه در ارزیابی محیط زیستی بر آثار قطعی می باشد لکن اثرات احتمالی شاخص نیز مهم تلقی شده و مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج برآیند اثرات در فاز ساختمانی (108-) و در فاز بهره برداری (127+) نشان می دهد که اجرا و بهره برداری از واحد تولید سنگ آهن قینرجه تکاب اثرات مثبت به دنبال دارد و با توجه به غالب بودن اثرات قطعی، ریز فعالیت های پروژه ی واحد تولید سنگ آهن قینرجه تکاب، قابل اجرا می باشند.

این مطالعه به بررسی وضعیت کنونی، شباهت ها و تفاوت های چالش های محیط زیستی ایران و جهان طی پانزده سال اخیر از ابتدای سال 1380 تا پایان سال 1394 شمسی و ابتدای سال 2000 تا پایان 2014 میلادی می پردازد. بدین منظور، بیش از 2600 مقاله محیط زیستی از میان حدود ده هزار مقاله و از بین 24 مجله داخلی و بین المللی تحلیل و بررسی شده است. روش پژوهش کمی با تکنیک تحلیل محتوا و رویکرد تحلیلی بوده است. یافته های مطالعه نشانگر استخراج 21 سرفصل محیط زیستی است. از بعد کمی، علی رغم حرکت آرام افزایش تعداد مقالات داخلی، ظرفیت قابل توجهی در این زمینه وجود دارد. از بعد کیفی، در مقیاس بین المللی توجه توامان به هر دو تفکر سبز و قهوه ای چالش های محیط زیستی مشاهده می شود؛ ولی در مقیاس داخلی، توجه غالب به چالش های ناظر بر تفکر قهوه ای بوده است. سرفصل اول چالش های محیط زیستی ایران و جهان به ترتیب «بهداشت، فاضلاب، پسماندهای جامد» و «اقلیم» بوده است. در مقالات داخلی، سرفصل محیط زیستی «آب» پُرتکرارترین موضوع در مجلات منتخب بوده و به سرفصل های «توسعه پایدار»، «انرژی» و «تالاب ها» کمتر تاکید شده است. اولویتِ نخست بودن دستورالعمل های سبز در الگوی بین المللی و دستورالعمل های قهوه ای در مقیاس داخلی گویای فاصله کیفی تحقیقات محیط زیستی داخل با خارج از کشور است. تمرکز غالب موضوعات محیط زیستی بر شش سرفصل نخستِ استخراج شده نیز حاکی از نقاط ضعف هر دو مقیاس از مطالعات محیط زیستی است. نتایج این مطالعه برای پایه ریزی تفکرات راهبردی در برنامه ریزی و بازنگری پژوهش های محیط زیستی، مطابق با چالش های موجود و آتی کشور قابل استفاده است.